महाराष्ट्रात आषाढ महिन्याचा शेवटचा दिवस म्हणजेच आषाढ अमावस्या ही 'गटारी अमावस्या' म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. पंचांगानुसार, यंदा गटारी अमावस्या बुधवारी, १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी साजरी केली जाणार आहे. या दिवशी मांसाहारी आणि चविष्ट भोजनाचा आस्वाद घेण्याची परंपरा महाराष्ट्रभरात पाहायला मिळते.
आषाढ अमावस्या संपल्यानंतर दुसऱ्या दिवसापासून पवित्र श्रावण महिन्याला सुरुवात होते. श्रावण महिन्यात बहुतांश नागरिक मांसाहार वर्ज्य करतात आणि धार्मिक व्रतवैकल्ये पाळतात. त्यामुळे श्रावण सुरू होण्यापूर्वीचा हा शेवटचा दिवस गटारी म्हणून विशेष आनंदाने साजरा केला जातो.
आषाढ अमावस्या तिथी आणि वेळ
पंचांगानुसार, आषाढ अमावस्या तिथी १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी पहाटे १:५२ वाजता सुरू होणार आहे. ही तिथी त्याच दिवशी म्हणजेच १२ ऑगस्ट रोजी रात्री ११:०६ वाजेपर्यंत कायम राहील. त्यामुळे बुधवारी संपूर्ण दिवसभर आणि संध्याकाळी गटारी साजरी केली जाईल.
या वर्षी श्रावण महिन्याची सुरुवात गुरुवार, १३ ऑगस्ट २०२६ पासून होत आहे. श्रावण महिना सुरू झाल्यानंतर महिनाभर अनेक घरांमध्ये मांसाहार केला जात नाही आणि सोमवारी विशेष पूजा अर्चा केली जाते.
गटारी अमावस्येचे सांस्कृतिक महत्त्व
गटारी हा शब्द जरी बोलीभाषेत वापरला जात असला, तर या दिवसामागे एक विशिष्ट सांस्कृतिक आणि सामाजिक संदर्भ आहे. पावसाळ्याच्या दिवसांत शरीराला आवश्यक ऊर्जा मिळावी आणि श्रावणातील उपवासाच्या काळात शिस्त पाळता यावी, यासाठी या दिवशी कुटुंब आणि मित्रपरिवार एकत्र येऊन स्नेहभोजनाचा आनंद घेतात.
ग्रामीण भागापासून ते शहरी भागांपर्यंत गटारीच्या दिवशी विविध मांसाहारी पदार्थांची मेजवानी आयोजित केली जाते. हॉटेल व्यावसायिक, खानावळी आणि मटण-मासे विक्रेत्यांसाठी हा दिवस व्यवसायाचा मोठा केंद्रबिंदू ठरतो.
गटारी अमावस्येच्या दिवशी अनेक नागरिक मित्रपरिवारासह सहलीला किंवा निसर्गाच्या सानिध्यात जाणे पसंत करतात. या काळात मुसळधार पाऊस, नद्या-नाल्यांना येणारे पूर आणि पर्यटनाच्या ठिकाणी होणारी गर्दी लक्षात घेता प्रशासनाकडून विशेष खबरदारी घेण्याचे आवाहन केले जाते.
तसेच, दारू पिऊन वाहन चालवणे किंवा उत्साहाच्या भरात धोकादायक ठिकाणी जाणे टाळावे, असे निर्देश पोलिसांकडून दिले जातात. सणाचा आनंद घेताना स्वतःची आणि इतरांची सुरक्षितता राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.