मुंबई: सध्या संपूर्ण महाराष्ट्रात 'धर्मवीर बलिदान मास' पाळला जात आहे. स्वराज्यरक्षक छत्रपती संभाजी महाराज यांनी स्वराज्यासाठी आणि धर्मासाठी भोगलेल्या ४० दिवसांच्या अमानुष यातना आणि त्यांच्या बलिदानाच्या स्मृतींना यानिमित्ताने उजाळा दिला जात आहे. या काळात शिवशंभू भक्त केवळ महाराजांच्या शौर्याचेच स्मरण करत नाहीत, तर त्यांना घडवणाऱ्या त्यांच्या मातोश्री महाराणी सईबाई यांच्या आठवणींनाही विनम्र अभिवादन करत आहेत.

महाराणी सईबाई: शंभूराजांच्या आयुष्यातील मातृत्वाची सावली

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या प्रथम पत्नी महाराणी सईबाई (निंबाळकर घराण्यातील) या संभाजी महाराजांच्या जन्मदात्या आई होत्या. १४ मे १६५७ रोजी पुरंदर किल्ल्यावर शंभूराजांचा जन्म झाला. मात्र, दुर्दैवाने संभाजी महाराज केवळ दोन वर्षांचे असताना, ५ सप्टेंबर १६५९ रोजी महाराणी सईबाईंचे राजगडावर अकाली निधन झाले. आईचे छत्र हरवल्यानंतर शंभूराजांचा सांभाळ राजमाता जिजाऊंनी केला, परंतु सईबाईंच्या संस्कारांची शिदोरी त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात कायम होती.

इतिहासाच्या नोंदीनुसार, १६८९ मध्ये मुघल सम्राट औरंगजेबाने छत्रपती संभाजी महाराजांना कपटाने कैद केले होते. औरंगजेबाने त्यांच्यासमोर स्वराज्य सोडण्याची आणि धर्मपरिवर्तनाची अट ठेवली होती. मात्र, स्वाभिमानी शंभूराजांनी मृत्यू स्वीकारला पण झुकणे मान्य केले नाही. सलग ४० दिवस त्यांना शारीरिक आणि मानसिक छळ सोसावा लागला. याच ४० दिवसांच्या कालखंडाला 'बलिदान मास' म्हणून ओळखले जाते.