Bail Pola 2026 Special Recipes: पारंपरिक पुरणपोळी, खिचडी आणि इतर रुचकर पदार्थांची खास रेसिपी!
पोळ्याच्या दिवशी अनेक कुटुंबांमध्ये वांग्याची मसालेदार भाजी, पिठलं-भाकरी, आणि कटाची आमटी (पुरणाच्या पाण्यापासून बनवलेली) आवर्जून बनवली जाते.
बैलपोळा स्पेशल: महाराष्ट्राच्या कृषी संस्कृतीचा अविभाज्य भाग असलेला बैलपोळा सण यंदा गुरुवारी, १० सप्टेंबर २०२६ रोजी मोठ्या उत्साहात साजरा होणार आहे. हा सण केवळ बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस नसून, तो आपली कृषी संस्कृती आणि ग्रामीण जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. ‘पिठोरी अमावस्या’ किंवा ‘श्रावण अमावस्या’ म्हणूनही ओळखल्या जाणाऱ्या या दिवशी, वर्षभर शेतीत राबणाऱ्या ‘सर्जा-राजा’ला म्हणजेच बैलांना विश्रांती देऊन त्यांची मनोभावे पूजा केली जाते.
पोळा सणाचे महत्त्व आणि परंपरा
बैलपोळा हा प्रामुख्याने महाराष्ट्र आणि छत्तीसगडमध्ये साजरा केला जातो, तसेच मध्य प्रदेश, तेलंगणा आणि कर्नाटकातही या सणाचे विविध रूपे पाहायला मिळतात. शेतीत बैलांचे योगदान अनमोल आहे. नांगरणीपासून ते धान्यवाहतुकीपर्यंत, बैल शेतकऱ्यांचा सच्चा सोबती असतो. याच बैलांप्रती आदर, प्रेम आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी पोळा सण साजरा केला जातो. या दिवशी बैलांना शेतीच्या कामातून पूर्ण विश्रांती मिळते.
सणाच्या आदल्या दिवसापासूनच तयारीला सुरुवात होते. शेतकरी आपल्या बैलांची 'वेसण' (नाकातील दोरी) काढून त्यांना हळद-तेलाचे लेपन करतात. पोळ्याच्या दिवशी त्यांना स्वच्छ अंघोळ घालून, शिंगांना रंग लावून, पाठीवर नक्षीकाम करून, नवी झुले आणि माळा घालून सजवले जाते. त्यानंतर त्यांची विधिवत पूजा केली जाते. बैलांना पुरणपोळी, खीर, भाकरी आणि इतर पारंपरिक पदार्थांचा नैवेद्य दाखवला जातो. विशेष म्हणजे, १० सप्टेंबर २०२६ रोजी महाराष्ट्रात बैल पोळ्यासाठी राज्यव्यापी शासकीय सुट्टी जाहीर केलेली नाही.
पोळ्याचे पारंपरिक पदार्थ: बनवण्याची सोपी पद्धत
पोळा सणाच्या दिवशी घरोघरी अनेक रुचकर आणि पौष्टिक पदार्थांची मेजवानी असते. पुरणपोळीला या मेजवानीत अग्रगण्य स्थान आहे. पुरणपोळीसोबतच कटाची आमटी, खिचडी, वांग्याची भाजी, खीर, भाकरी असे अनेक पदार्थ तयार केले जातात.
पुरणपोळी (Puran Poli)
महाराष्ट्रातील सर्वात लाडका गोड पदार्थ म्हणजे पुरणपोळी.
साहित्य:
How To Make Puran Poli Easy Way
- पुरणासाठी: हरभरा डाळ १ कप, गूळ १ कप (किसलेला), वेलची पूड २-३ चिमूट, जायफळ पूड १/४ चमचा, थोडे तूप.
- पातीसाठी: गव्हाचे पीठ २ कप (किंवा मैदा), चिमूटभर मीठ, १-२ चमचे तेल, आवश्यकतेनुसार पाणी.
कृती:
- हरभरा डाळ स्वच्छ धुऊन, २-३ तास भिजत ठेवा. कुकरमध्ये डाळ २-३ शिट्ट्या करून शिजवून घ्या. डाळ शिजल्यानंतर पाणी वेगळे करून डाळ घट्ट होईपर्यंत शिजवा. (हे पाणी कटाच्या आमटीसाठी वापरता येते).
- शिजलेली डाळ गरम असतानाच पुरणयंत्रातून वाटून घ्या किंवा मॅश करा.
- एका कढईत वाटलेली डाळ आणि किसलेला गूळ एकत्र करून मध्यम आचेवर शिजवा. गूळ पूर्णपणे विरघळून पुरण घट्ट होईपर्यंत परता. यात वेलची पूड आणि जायफळ पूड घालून मिक्स करा. पुरण थंड झाल्यावर ते घट्ट होते.
- पातीसाठी, गव्हाचे पीठ, मीठ, तेल एकत्र करून, थोडे-थोडे पाणी घालून मऊ पीठ मळून घ्या. पीठ पातळसर आणि लवचिक असावे. ३० मिनिटे झाकून ठेवा.
- पिठाचा एक छोटा गोळा घेऊन, त्यात पुरणाचे मिश्रण भरा आणि कडेने बंद करा. हलक्या हाताने पोळी लाटून घ्या.
- गरम तव्यावर दोन्ही बाजूंनी सोनेरी होईपर्यंत तूप लावून भाजून घ्या. गरम पुरणपोळी तूप किंवा दूधासोबत सर्व्ह करा.
डाळ खिचडी (Dal Khichadi)
पुरणपोळीसोबत अनेकदा साधी आणि रुचकर डाळ खिचडी देखील बनवली जाते.
साहित्य:
- तांदूळ १ कप, पिवळी मूग डाळ १/२ कप (ऐच्छिक: तूर डाळ, मसूर डाळ मिक्स करू शकता)
- कांदा १ (बारीक चिरलेला), टोमॅटो १ (बारीक चिरलेला)
- हिरवी मिरची २-३ (चिरलेली), आले-लसूण पेस्ट १ चमचा
- तेल/तूप २ चमचे, जिरे १/२ चमचा, हळद १/२ चमचा, हिंग चिमूटभर, मीठ चवीनुसार
- पाणी आवश्यकतेनुसार, कोथिंबीर (सजवण्यासाठी)
कृती:
- तांदूळ आणि डाळ स्वच्छ धुऊन, १५-२० मिनिटे भिजत ठेवा.
- कुकरमध्ये तेल किंवा तूप गरम करून जिरे, हिंग घालून फोडणी द्या.
- चिरलेला कांदा गुलाबी होईपर्यंत परतून घ्या, नंतर आले-लसूण पेस्ट आणि हिरवी मिरची घालून परता.
- टोमॅटो घालून मऊ होईपर्यंत शिजवा. हळद आणि मीठ घाला.
- भिजवलेले तांदूळ आणि डाळ घालून २ मिनिटे परता.
- आवश्यकतेनुसार पाणी घालून कुकरचे झाकण लावा आणि २-३ शिट्ट्या करून शिजवा. शिजल्यानंतर कोथिंबीरीने सजवून गरमागरम सर्व्ह करा. सोबत दही, लोणचे किंवा कढी देऊ शकता.
इतर पारंपरिक पदार्थ
पोळ्याच्या दिवशी अनेक कुटुंबांमध्ये वांग्याची मसालेदार भाजी, पिठलं-भाकरी, आणि कटाची आमटी (पुरणाच्या पाण्यापासून बनवलेली) आवर्जून बनवली जाते. विदर्भ आणि मराठवाड्यात प्रदेशानुसार घावन, उकडीचे मोदक किंवा साटोरी/सांजोरी असे पदार्थही केले जातात. शेतकऱ्यांच्या बैलांना 'उंडा' नावाचा पौष्टिक पदार्थही खायला दिला जातो, जो बाजरीच्या पिठापासून बनवला जातो.
या वर्षीचा बैलपोळा सण आपल्या सर्जा-राजाच्या कष्टाचे स्मरण करून, या पारंपरिक आणि चविष्ट पदार्थांच्या मेजवानीने अधिक आनंददायी बनवूया. सर्व शेतकऱ्यांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना बैलपोळ्याच्या हार्दिक शुभेच्छा!
(The above story first appeared on LatestLY on Sep 08, 2026 09:10 AM IST. For more news and updates on politics, world, sports, entertainment and lifestyle, log on to our website latestly.com).
