Bail Pola 2026 in Maharashtra Date: पिठोरी अमावस्येला साजरा होणारा बैल पोळा यंदा कधी?

महाराष्ट्राच्या मातीशी नाळ जोडलेल्या प्रत्येक शेतकऱ्यासाठी  बैल पोळा (Bail Pola) सण म्हणजे केवळ एक उत्सव नाही, तर वर्षभर साथ देणाऱ्या सर्जा-राजाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा एक दिवस. यंदा बैलपोळा हा पारंपरिक सण 10 सप्टेंबर रोजी मोठ्या उत्साहात साजरा होणार आहे, जेव्हा बळीराजा आपल्या बैलांना पूजून त्यांच्या अथक श्रमाचे मोल करतो.

बैल पोळा हा एक कृषीप्रधान सण असून, तो प्रामुख्याने महाराष्ट्र आणि छत्तीसगडमध्ये साजरा केला जातो. शेतीत बैलांचे योगदान अनमोल आहे. नांगरणीपासून ते धान्यवाहतुकीपर्यंत, बैल शेतकऱ्यांचा सच्चा सोबती असतो. याच बैलांप्रती आदर, प्रेम आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी पोळा सण साजरा केला जातो. या दिवशी बैलांना शेतीच्या कामातून पूर्ण विश्रांती मिळते.

यंदा बैल पोळा कधी आहे?

यंदा 2026 मध्ये पोळा सण, ज्याला बैलपोळा किंवा पिठोरी अमावस्या असेही म्हणतात, तो 10 सप्टेंबर रोजी साजरा केला जाईल. हा सण सामान्यतः श्रावण महिन्यातील अमावस्येला (श्रावण अमावस्या) किंवा काही ठिकाणी भाद्रपद महिन्यातील अमावस्येला साजरा केला जातो. हिंदू पंचांगानुसार, याच दिवशी पिठोरी अमावस्या येते.

बैल पोळा सणाचे पारंपरिक विधी आणि उत्साह

बैल पोळा सणाची तयारी आदल्या दिवसापासूनच सुरू होते. शेतकरी आपल्या बैलांना आवतण (निमंत्रण) देतात. पोळ्याच्या दिवशी सकाळी बैलांना नदी किंवा ओढ्यावर नेऊन स्वच्छ अंघोळ घातली जाते. त्यानंतर त्यांच्या खांद्यांना हळद आणि तुपाने शेकले जाते. बैलांना सुंदर रंगांनी सजवले जाते.  शिंगे रंगवली जातात, पाठीवर नक्षीकाम केलेल्या झुली, गळ्यात घुंगरांच्या माळा, आणि नवी वेसण-कासरा घातला जातो. डोक्याला बाशिंग बांधले जाते आणि काही ठिकाणी पायात चांदीचे वा करदोड्याचे तोडेही घालतात.

घरासमोर सुंदर रांगोळ्या काढल्या जातात आणि आंब्याच्या पानांची तोरणे बांधली जातात. बैलांची विधिवत पूजा केली जाते, त्यांना कुंकू लावून आरती ओवाळली जाते. या दिवशी गोड पुरणपोळीचा नैवेद्य तयार करून बैलांना प्रेमाने खाऊ घातला जातो. अनेक गावांमध्ये सजवलेल्या बैलांची वाजतगाजत मिरवणूक काढली जाते. गावाच्या सीमेजवळ बांधलेले आंब्याच्या पानांचे तोरण 'मानवाईक' (गावातील प्रतिष्ठित व्यक्ती) यांच्या हस्ते तोडले जाते आणि मग पोळा ‘फुटतो’. ज्यांच्याकडे बैल नाहीत, ते मातीच्या बैलांची पूजा करतात.

प्रादेशिक विविधता आणि तान्हा पोळा

महाराष्ट्रात विशेषतः विदर्भात पोळा सण दोन दिवस साजरा होतो. पहिल्या दिवसाला ‘मोठा पोळा’ म्हणतात, ज्यात शेतकरी आपल्या मोठ्या बैलांची पूजा करतात. दुसऱ्या दिवशी ‘तान्हा पोळा’ साजरा केला जातो, जिथे लहान मुले मातीचे छोटे बैल सजवून घरोघरी फिरतात आणि बक्षीस किंवा पैसे गोळा करतात. महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमेवरील काही जिल्ह्यांमध्ये, जसे की कोल्हापूरमध्ये, याच प्रकारचा सण ‘बेंदूर’ या नावाने साजरा होतो.

'बैल पोळा' ला शासकीय सुट्टी आहे का?

महाराष्ट्र शासनाच्या 2026 मधील सार्वजनिक सुट्ट्यांच्या यादीत 10 सप्टेंबर रोजी पोळा सणासाठी राज्यव्यापी सुट्टी जाहीर केलेली नाही. मात्र, अनेक वर्षांपासून पोळ्याला शासकीय सुट्टी जाहीर करण्याची मागणी केली जात आहे, जेणेकरून शहरी भागातील लोकांनाही आपल्या गावी जाऊन हा सण साजरा करता येईल. असे असले तरी, आजही ग्रामीण भागात हा सण पारंपरिक उत्साहात साजरा होतो.

पोळा सण हा केवळ बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस नसून, तो आपली कृषी संस्कृती आणि ग्रामीण जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. हा सण शेतकऱ्यांच्या जीवनातील आनंद, कष्ट आणि निसर्गाप्रती असलेला आदर दर्शवतो, जो पिढ्यानपिढ्या जपला जात आहे.