या वर्षीचे दुसरे आणि महत्त्वाचे सूर्यग्रहण १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी अवकाशात दिसणार आहे. हे एक खग्रास सूर्यग्रहण असेल, जिथे चंद्र सूर्य आणि पृथ्वीच्या मध्ये आल्याने सूर्याचा प्रकाश पूर्णपणे झाकला जाईल. जगभरातील खगोलप्रेमींसाठी ही एक रोमांचक घटना असेल, परंतु भारतीय नागरिकांसाठी या ग्रहणाचे स्वरूप आणि धार्मिक नियम थोडे वेगळे असतील.

कधी आहे सूर्यग्रहण?

वर्ष २०२६ मधील हे खग्रास सूर्यग्रहण बुधवार, १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी लागणार आहे. भारतीय प्रमाणवेळेनुसार (IST) हे ग्रहण रात्री ९ वाजून ४ मिनिटांनी सुरू होईल आणि १३ ऑगस्टच्या पहाटे १ वाजून २७ मिनिटांनी समाप्त होईल. या ग्रहणाचा एकूण कालावधी सुमारे ४ तास २३ मिनिटांचा असेल.

सूर्यग्रहणाची वेळ (भारतीय प्रमाणवेळेनुसार - IST):

  • ग्रहण सुरू होण्याची वेळ: १२ ऑगस्ट २०२६, रात्री ९:०४ वाजता

  • ग्रहण समाप्तीची वेळ: १३ ऑगस्ट २०२६, पहाटे १:२७ वाजता

भारतात दिसेल का हे सूर्यग्रहण?

भारतीय खगोलप्रेमींसाठी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे हे सूर्यग्रहण भारतातून दिसणार नाही. जेव्हा हे ग्रहण अवकाशात दिसेल, तेव्हा भारतात रात्रीची वेळ असेल. त्यामुळे, या खगोलीय घटनेचा भारतावर कोणताही प्रत्यक्ष परिणाम होणार नाही. हे ग्रहण प्रामुख्याने ग्रीनलँड, आईसलँड, अटलांटिक महासागर, आर्कटिक, उत्तर स्पेन, रशिया आणि पोर्तुगालच्या काही भागांत 'खग्रास सूर्यग्रहण' म्हणून दिसेल. तर फ्रान्स, ब्रिटन आणि युरोपच्या इतर अनेक देशांमध्ये ते 'खंडग्रास सूर्यग्रहण' स्वरूपात अनुभवता येईल.

सुतक काळाचे महत्त्व आणि नियम

हिंदू धर्मशास्त्रानुसार, ग्रहण दिसल्यास त्याचा 'सूतक काळ' पाळला जातो, जो ग्रहणाच्या १२ तास आधी सुरू होतो. सूतक काळ हा अशुभ मानला जातो आणि या काळात शुभ कार्ये, पूजा-अर्चा, भोजन करणे आणि देव मूर्तींना स्पर्श करणे टाळले जाते. परंतु, या वर्षीचे १२ ऑगस्टचे सूर्यग्रहण भारतातून दिसणार नसल्यामुळे, येथे त्याचा सूतक काळ पाळला जाणार नाही. याचा अर्थ असा की, भारतातील मंदिरे नेहमीप्रमाणे उघडी राहतील आणि दैनंदिन धार्मिक कार्यांवर कोणताही परिणाम होणार नाही. गर्भवती महिला किंवा आजारी व्यक्तींनाही विशेष नियम पाळण्याची आवश्यकता नाही, कारण ग्रहणाचे परिणाम अदृश्य असल्यामुळे लागू होत नाहीत.

जर ग्रहण दृश्यमान असते तर पाळले जाणारे प्रमुख नियम (भारतासाठी लागू नाहीत):

  • सूतक काळात भोजन करणे किंवा अन्न शिजवणे टाळावे.

  • गर्भवती महिलांनी घरातच राहावे आणि धारदार वस्तूंचा वापर करू नये.

  • देव मूर्तींना स्पर्श करणे किंवा पूजा करणे टाळावे.

  • ग्रहण संपल्यावर स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत.

  • ग्रहण काळात मंत्रजप करावा आणि ध्यान करावे.

  • ग्रहणांनंतर दानधर्म करणे शुभ मानले जाते.

धार्मिक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन

सूर्यग्रहण ही एक वैज्ञानिक खगोलीय घटना आहे, जेव्हा चंद्र, सूर्य आणि पृथ्वी एका सरळ रेषेत येतात. तथापि, भारतीय संस्कृती आणि ज्योतिषशास्त्रामध्ये याला विशेष महत्त्व दिले जाते. ज्योतिषशास्त्रानुसार, सूर्य आणि चंद्रग्रहणाचा संबंध राहू आणि केतू या छाया ग्रहांशी मानला जातो, ज्यामुळे नकारात्मक ऊर्जा वाढते असे म्हटले जाते. जे खगोलप्रेमी हे अदभुत दृश्य पाहण्यास उत्सुक आहेत, ते नासा (NASA) आणि इतर जागतिक खगोलीय संस्थांच्या अधिकृत युट्यूब चॅनेल आणि वेबसाईटवर या ग्रहणाचे थेट प्रक्षेपण पाहू शकतात.

थोडक्यात, १२ ऑगस्ट २०२६ रोजीचे खग्रास सूर्यग्रहण हे जागतिक स्तरावर एक मोठी खगोलीय घटना असली तरी, भारतात ते अदृश्य राहणार असल्याने येथे कोणताही धार्मिक विधी किंवा सूतक काळाचे नियम पाळले जाणार नाहीत. त्यामुळे, भारतीय नागरिक नेहमीप्रमाणे आपले दैनंदिन व्यवहार सुरू ठेवू शकतात.