Flag of India and Red Fort (Wikimedia Commons)

Who Hoists the National Flag on Independence Day: १५ ऑगस्ट २०२६ रोजी भारत आपला ७९वा स्वातंत्र्यदिन मोठ्या उत्साहात आणि अभिमानाने साजरा करेल. हा दिवस आपल्याला ब्रिटिश राजवटीतून मिळालेल्या स्वातंत्र्याची आणि आपल्या स्वातंत्र्यसैनिकांच्या त्यागाची आठवण करून देतो. संपूर्ण भारतात देशभक्ती आणि उत्साहाचे वातावरण असते, जिथे राष्ट्रध्वज फडकवून या ऐतिहासिक दिवसाचे स्मरण केले जाते. पण तुम्हाला माहिती आहे का, देशात विविध ठिकाणी राष्ट्रध्वज फडकवण्याची जबाबदारी कोणावर असते? चला तर मग जाणून घेऊया, स्वातंत्र्यदिनी कोण, कुठे आणि कोणत्या परंपरेनुसार ध्वजारोहण करतो.

लाल किल्ल्यावरील ध्वजारोहण: पंतप्रधानांची परंपरा

स्वातंत्र्यदिनी दिल्लीतील ऐतिहासिक लाल किल्ल्यावर राष्ट्रध्वज फडकवण्याचा मान भारताच्या पंतप्रधानांना असतो. १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी लाल किल्ल्याच्या लाहोरी गेटवर भारतीय राष्ट्रध्वज फडकावला. तेव्हापासून ही परंपरा सुरू आहे. दरवर्षी पंतप्रधान लाल किल्ल्याच्या तटबंदीवरून देशाला संबोधित करतात आणि भारताच्या आगामी वाटचालीबद्दल आपले विचार मांडतात. हा सोहळा दूरदर्शनसह राष्ट्रीय प्रसारकांद्वारे थेट प्रक्षेपित केला जातो आणि तो देशातील सर्वात महत्त्वाचा स्वातंत्र्यदिन सोहळा असतो.

राज्य आणि स्थानिक पातळीवरील समारंभ

लाल किल्ल्यावर पंतप्रधान ध्वजारोहण करत असले तरी, राज्य आणि स्थानिक पातळीवर ही जबाबदारी वेगवेगळ्या व्यक्तींवर असते:

  • राज्य स्तरावर: राज्यांच्या राजधानीत संबंधित राज्याचे मुख्यमंत्री राष्ट्रध्वज फडकवतात. ही प्रथा १९७४ पासून सुरू झाली आहे. त्यापूर्वी राज्याचे राज्यपाल ध्वजारोहण करत असत.

  • जिल्हा स्तरावर: जिल्ह्याच्या मुख्यालयाच्या ठिकाणी जिल्ह्याचे पालकमंत्री किंवा जिल्हाधिकारी ध्वजारोहण करतात.

  • उपविभाग आणि तालुका स्तरावर: उपविभागीय अधिकारी (एसडीएम) किंवा तहसीलदार ध्वजारोहण करतात.

  • ग्रामपंचायत स्तरावर: गावांमध्ये सरपंच ध्वजारोहण करतात. जर ग्रामपंचायतीचा कार्यकाल संपला असेल आणि प्रशासक नेमला असेल, तर प्रशासक ध्वजारोहण करतात. एकापेक्षा जास्त गावांचा कार्यभार असलेल्या प्रशासकांनी एका गावात ध्वजारोहण करावे आणि इतर गावांमध्ये स्वातंत्र्य सैनिक, तंटामुक्ती समिती अध्यक्ष, ग्रामसेवक किंवा गटविकास अधिकाऱ्याने नेमलेल्या सक्षम अधिकाऱ्यांच्या हस्ते ध्वजारोहण केले जाते.

शाळा, महाविद्यालये आणि इतर संस्था

देशभरातील शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि खासगी संस्थांमध्येही स्वातंत्र्यदिन मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. या ठिकाणी संबंधित संस्थांचे प्रमुख किंवा समुदाय नेते ध्वजारोहण करतात. सकाळी ध्वजारोहणानंतर सांस्कृतिक कार्यक्रम, देशभक्तीपर भाषणे आणि विद्यार्थ्यांचे सादरीकरण होते, जे युवा पिढीमध्ये देशभक्तीची भावना रुजवते. स्वातंत्र्यदिन ही संपूर्ण भारतात सार्वजनिक सुट्टी असते, ज्यामुळे नागरिकांना या राष्ट्रीय उत्सवात सहभागी होता येते.

. तो दोरीने वर खेचून नंतर फडकवला जातो (ध्वजारोहण). तर प्रजासत्ताक दिनी (२६ जानेवारी) ध्वज स्तंभाच्या वरच्या बाजूला आधीच बांधलेला असतो आणि तो फक्त फडफडवून सोडला जातो (ध्वज फडकवणे). हे दोन्ही सोहळे भारताच्या गौरवशाली इतिहासाचे आणि उज्ज्वल भविष्याचे प्रतीक आहेत. यावर्षीही आपण सर्वजण हा दिवस एकजुटीने आणि उत्साहात साजरा करूया, आपल्या देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी बलिदान दिलेल्या सर्व ज्ञात-अज्ञात वीरांना आदरांजली वाहूया आणि देशाच्या प्रगतीसाठी कटिबद्ध होऊया.