Shimga 2026: कोकणच्या सांस्कृतिक वैभवाचा सण; जाणून घ्या महत्त्व आणि यंदाच्या तारखा
महाराष्ट्रातील विशेषतः कोकण पट्ट्यात अत्यंत उत्साहात साजरा होणारा 'शिमगा' उत्सव २०२६ मध्ये मार्च महिन्यात येत आहे. या सणाचे धार्मिक महत्त्व, परंपरा आणि तारखांची सविस्तर माहिती देणारा हा विशेष लेख.
मुंबई: महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेत 'शिमगा' या सणाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. विशेषतः कोकण किनारपट्टीवरील रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि रायगड जिल्ह्यांसाठी हा उत्सव दिवाळीपेक्षाही मोठा असतो. २०२६ मध्ये शिमगा सणाची सुरुवात ३ मार्च २०२६ रोजी होणाऱ्या होळी पौर्णिमेने (हुताशनी पौर्णिमा) होणार आहे. याच दिवशी सायंकाळी ठिकठिकाणी होळी दहन केले जाईल. विशेष म्हणजे याच दिवशी वर्षातील पहिले चंद्रग्रहण देखील लागणार असल्याने यंदाच्या उत्सवावर धार्मिक नियमांचे सावट असेल.
२०२६: महत्त्वाच्या तारखा आणि मुहूर्त
हिंदू पंचांगानुसार, फाल्गुन महिन्यात साजरा होणाऱ्या या उत्सवाच्या मुख्य तारखा खालीलप्रमाणे आहेत:
होळी (हुताशनी पौर्णिमा): ३ मार्च २०२६ (मंगळवार)
धुलिवंदन (धुळवड): ४ मार्च २०२६ (बुधवार)
रंगपंचमी: ९ मार्च २०२६ (सोमवार)
कोकणात शिमगा हा केवळ एका दिवसाचा सण नसून तो ५ ते १५ दिवसांपर्यंत चालणारा सोहळा असतो. अनेक गावांमध्ये पौर्णिमेपासून ते रंगपंचमीपर्यंत विविध धार्मिक विधी आणि पालखी सोहळे रंगतात.
'शिमगा' म्हणजे नेमके काय?
'शिमगा' हा शब्द संस्कृतमधील 'शिशिर अग्नी' यावरून आला असल्याचे मानले जाते. थंडी संपून वसंत ऋतूच्या आगमनावेळी हा सण साजरा केला जातो. कोकणी माणसासाठी शिमगा म्हणजे आपल्या ग्रामदेवतेचा उत्सव. हा सण शेतीची कामे संपल्यानंतर येणारा विरंगुळा आणि निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा मार्ग आहे.
कोकणातील आगळ्यावेगळ्या परंपरा
भारताच्या इतर भागात खेळल्या जाणाऱ्या होळीपेक्षा कोकणातील शिमगा खूप वेगळा असतो. येथे रंगांपेक्षा धार्मिक विधी आणि लोककलेवर जास्त भर दिला जातो.
पालखी सोहळा: गावातील ग्रामदेवतेची पालखी सजवून ती घरोघरी नेली जाते. चाकरमानी लोक या काळात खास गावी येतात आणि 'पालखी नाचवण्याचा' थरार अनुभवतात.
नमन आणि खेळे: रात्रीच्या वेळी गावात 'नमन' किंवा 'दशावतार' यांसारख्या लोककलांचे सादरीकरण केले जाते.
बोंब मारण्याची प्रथा: वाईट प्रवृत्तींचा नाश करण्यासाठी आणि मनातली मळमळ काढून टाकण्यासाठी होळीसमोर बोंब मारण्याची पारंपरिक प्रथा आजही पाळली जाते.
२०२६ मधील चंद्रग्रहणाचा परिणाम
३ मार्च २०२६ रोजी खग्रास चंद्रग्रहण असल्याने धार्मिक विधींच्या वेळेत बदल होऊ शकतो. हे ग्रहण संध्याकाळी ५:५९ ते ६:४७ या वेळेत असेल. त्यामुळे होळी दहनाचा मुहूर्त ग्रहणाच्या सुतक काळानुसार ठरवला जाईल. भाविकांनी स्थानिक पंचांगकर्त्यांच्या सूचनेनुसार विधी करावेत, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
(The above story first appeared on LatestLY on Feb 20, 2026 11:03 AM IST. For more news and updates on politics, world, sports, entertainment and lifestyle, log on to our website latestly.com).
