Gajanan Maharaj Prakat Din 2026: संत गजानन महाराज कोणत्या ग्रंथांचे वाचन आणि अनुसरण करायचे? जाणून घ्या सविस्तर माहिती

मुंबई: विदर्भाची पंढरी मानल्या जाणाऱ्या शेगाव नगरीचे आराध्य दैवत संत श्री गजानन महाराज यांच्या १४८ व्या प्रकट दिनोत्सवाची सध्या सर्वत्र धामधूम सुरू आहे. ८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी साजरा होणाऱ्या या उत्सवाच्या निमित्ताने महाराजांच्या भक्तांमध्ये त्यांच्या जीवनप्रवासाविषयी मोठी उत्सुकता असते. विशेषतः महाराज कोणत्या ग्रंथांचे वाचन करायचे किंवा कोणत्या ग्रंथांचे महत्त्व त्यांनी सांगितले, हा प्रश्न अनेकांना पडतो.

ऐतिहासिक संदर्भांनुसार, महाराज स्वतः ब्रह्मज्ञानी असल्याने त्यांना सर्व वेदांचे आणि उपनिषदांचे सखोल ज्ञान होते. मात्र, त्यांच्या जीवनाचा आणि शिकवणीचा सर्वात मोठा स्रोत म्हणून 'श्री गजानन विजय' या ग्रंथाकडे पाहिले जाते.

दासगणू महाराज विरचित 'श्री गजानन विजय' ग्रंथ

गजानन महाराजांच्या निर्वाणानंतर साधारण ३० वर्षांनी, म्हणजेच १९३९-४० मध्ये, ह.भ.प. संत कवी दासगणू महाराज यांनी 'श्री गजानन विजय' (Gajanan Vijay Granth) हा ग्रंथ लिहिला. हा ग्रंथ महाराजांचा अधिकृत जीवनवृत्तांत मानला जातो. यात २१ अध्याय आणि ३६६८ ओव्या असून, या ग्रंथाला वारकरी आणि दत्त संप्रदायात अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.

या ग्रंथाचे लेखन शेगाव संस्थानाचे तत्कालीन पदाधिकारी आणि भक्त रतनसा सोनावणे यांनी जमा केलेल्या पुराव्यांच्या आधारावर करण्यात आले. दासगणू महाराजांनी हा ग्रंथ लिहिताना कोणतीही मानधनाची अपेक्षा न ठेवता त्याचे सर्व हक्क संस्थानला समर्पित केले होते.

महाराजांचे वेदोक्त ज्ञान आणि साधना

गजानन महाराज हे साक्षात परब्रह्म मानले जातात. ग्रंथातील उल्लेखानुसार, एकदा तेलंगी ब्राह्मणांनी वेदांचे चुकीचे पठण केल्यावर महाराजांनी त्यांना दुरुस्त केले होते, ज्यावरून त्यांच्या वेदज्ञानाची प्रचिती येते. महाराज हे केवळ एका विशिष्ट ग्रंथापुरते मर्यादित नव्हते; ते 'अष्टांग योग', 'भक्ती योग' आणि 'ज्ञान योग' या तिन्ही मार्गांचे मर्म जाणणारे योगी होते.

अनेकांचा असा विश्वास आहे की महाराज 'श्री गुरुचरित्र' आणि 'दासबोध' यांसारख्या ग्रंथांच्या शिकवणीचे अनुसरण करत असत. विशेषतः समर्थ रामदास स्वामींचा पुनर्जन्म म्हणूनही काही भक्त त्यांना पाहतात, ज्यामुळे दासबोधातील तत्वज्ञान त्यांच्या आचरणात स्पष्टपणे दिसून येते.

'गण गण गणात बोते' मंत्राचा गूढ अर्थ

महाराज नेहमी "गण गण गणात बोते" या मंत्राचा जप करत असत. या शब्दांमध्येच त्यांचे संपूर्ण तत्वज्ञान सामावलेले आहे. 'गण' म्हणजे जीव किंवा आत्मा आणि 'गणात' म्हणजे ब्रह्मात. याचा अर्थ असा की, "प्रत्येक जीव हा ब्रह्माचाच अंश आहे आणि ईश्वर सर्वव्यापी आहे." हा मंत्र कोणत्याही लिखित ग्रंथापेक्षा अधिक प्रभावी मानला जातो.

यंदा शेगावात महाराजांचा १४८ वा प्रकट दिन मोठ्या उत्साहात साजरा होत आहे. या निमित्ताने लाखो भाविक 'श्री गजानन विजय' ग्रंथाचे पारायण करत आहेत. या ग्रंथाचे वाचन केल्याने संकटातून मुक्ती मिळते आणि मनाला शांती लाभते, अशी भाविकांची दृढ श्रद्धा आहे.