Chhatrapati Sambhaji Maharaj Lesser-Known Facts: नऊ वर्षात 120 लढाया जिंकणाऱ्या पराक्रमी राजाबद्दल काही रंजक गोष्टी आणि 'बलिदान मास' 2026 चे महत्त्व

मुंबई: छत्रपती शिवाजी महाराजांनंतर स्वराज्याची धुरा सांभाळणारे दुसरे छत्रपती संभाजी महाराज यांचे नाव घेताच डोळ्यांसमोर उभा राहतो तो त्यांचा पराक्रम. संभाजी महाराजांनी अवघ्या नऊ वर्षांच्या कारकिर्दीत मुघल, आदिलशहा, सिद्धी आणि पोर्तुगीज अशा सर्व शत्रूंना एकाच वेळी नमवून ठेवले होते. त्यांच्याबद्दलच्या अनेक ऐतिहासिक गोष्टी आजही इतिहासाच्या पानांमध्ये दबलेल्या आहेत, ज्या त्यांच्या अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्वाची ओळख करून देतात.

14 भाषांचे ज्ञान आणि ग्रंथलेखन

संभाजी महाराज हे केवळ रणांगणावरील शूर योद्धा नव्हते, तर ते एक अत्यंत विद्वान पंडितही होते. वयाच्या अवघ्या १४ व्या वर्षी त्यांनी 'बुधभूषण' हा संस्कृत राजनीतीपर ग्रंथ लिहिला. याशिवाय त्यांनी 'नायिकाभेद', 'नखशिखा' आणि 'सातसतक' हे हिंदी भाषेतील तीन ग्रंथही लिहिले. त्यांना मराठीसह संस्कृत, हिंदी, फारसी आणि काही युरोपीय भाषांसह एकूण 14 भाषांचे उत्तम ज्ञान होते, असे मानले जाते.

अपराजित योद्धा: 120 लढायांचा विक्रम

इतिहासात अशा फार कमी व्यक्ती आहेत ज्यांनी आपल्या संपूर्ण आयुष्यात एकही लढाई हरली नाही. संभाजी महाराजांनी त्यांच्या नऊ वर्षांच्या काळात सुमारे 120 हून अधिक लढाया केल्या आणि त्या सर्व लढायांमध्ये ते अपराजित राहिले. मुघल सम्राट औरंगजेबाने लाखोचे सैन्य घेऊन दक्षिणेत तळ ठोकला होता, तरीही महाराजांच्या गनिमी काव्यापुढे त्याला हार पत्करावी लागली होती.

'संभाजी महाराज बलिदान मास 2026: श्रद्धेचा आणि शोकाचा काळ

छत्रपती संभाजी महाराजांना औरंगजेबाने दगाफटक्याने कैद केले आणि त्यानंतर तब्बल 40 दिवस त्यांचे अमानुष हाल केले. तरीही स्वराज्याशी आणि धर्माशी त्यांनी गद्दारी केली नाही. फाल्गुन अमावस्येला महाराजांचे बलिदान झाले. त्यांच्या या बलिदानाची आठवण म्हणून महाराष्ट्रातील शिवभक्त दरवर्षी 'बलिदान मास' पाळतात. 2026 मध्ये हा काळ फेब्रुवारीच्या उत्तरार्धापासून ते 30 मार्च 2026 (फाल्गुन अमावस्या) पर्यंत पाळला जाणार आहे. या काळात अनेक तरुण आपल्या आवडीच्या गोष्टींचा (जसे की चप्पल न वापरणे, गोड पदार्थ न खाणे) त्याग करून महाराजांना श्रद्धांजली अर्पण करतात.

प्रशासकीय आणि आर्थिक धोरणे

संभाजी महाराजांनी केवळ सीमांचे रक्षण केले नाही, तर स्वराज्याची अर्थव्यवस्थाही मजबूत केली. त्यांनी शेतीला प्रोत्साहन दिले आणि कर प्रणालीमध्ये सुधारणा केल्या. स्त्रियांचा आदर करण्याबाबत त्यांचे धोरण अत्यंत कडक होते. स्वराज्यातील रयतेला न्याय देण्यासाठी त्यांनी नेहमीच प्राधान्य दिले, ज्यामुळे ते खऱ्या अर्थाने रयतेचे राजे ठरले.